18/4/15

26. ΒUBBLES, ΝΟΜΙΣΜ. ΚΡΙΣΕΙΣ, 1997



26. ΒUBBLES ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ
Οκτ.87: κραχ στο χρηματιστήριο της Ν.Υόρκης.
Σεπτ.92: κρίση των ευρωπαϊκών νομισμάτων.
Οκτ.97: Το πέταγμα των πεταλούδων στην ΝΑ. Ασία προκαλεί αναταράξεις σε Ευρώπη και Αμερική (σύμφωνα με το χαρακτηριστικό παράδειγμα της μαθηματικής θεωρίας της πολυπλοκότητας και του χάους, όπως θα προσπαθήσω να περιγράψω στο άρθρο αυτό). Η αδρεναλίνη χιλιάδων νευρικών χρηματιστών βρίσκεται πάλι στα ύψη.
      Στους σύγχρονους ναούς του εμπορίου (χρηματιστήρια και dealing rooms τραπεζών) ο χρόνος μετριέται σε τεράστιες ποσότητες χρήματος. Αλίμονο αν καθυστερήσεις μερικά δευτερόλεπτα να πουλήσεις όταν οι άλλοι πουλάνε ή να αγοράσεις όταν οι άλλοι αγοράζουν. Τα ποσά φέρνουν ζάλη.
      1,4 τρισεκ. δολάρια είναι η αξία των ημερησίων διεθνών συναλλαγών (περίπου δέκα φορές το ετήσιο ΑΕΠ της Ελλάδας). Από αυτό το ποσό μόνον τα 140 δισεκ. δολάρια αφορούν το διεθνές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών. Το υπόλοιπο είναι απλώς σαπουνόφουσκα (bubble κατά την ορολογία του σταρ των speculators στο βιβλίο του 'Soros on Soros'). Και η σαπουνόφουσκα αυτή μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο με εκθετικό ρυθμό τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Πριν από 15 χρόνια ο ημερήσιος τζίρος διεθνών συναλλαγών ήταν μονο 200 δισ. δολάρια με αντίστοιχο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών 70 δισ. δολάρια.
      Ο τζίρος των χρηματιστηρίων Ν.Υόρκης, Λονδίνου και Τόκιο εξαπλασιάσθηκε στα τελεταία 10 χρόνια. Ο τζίρος των χρηματιστηρίων των 'τίγρεων' της ΝΑ Ασίας εξαπλασιάσθηκε στα τελευταία 6 χρόνια.
      Έναντι όλων αυτών τα συνολικά συναλλαγματικά αποθέματα (σκληρό νόμισμα και χρυσός) όλων των Κεντρικών Τραπεζών του κόσμου είναι μόνον 1,2 τρισεκ. δολάρια (κάτι λιγότερο του προαναφερθέντος ημερησίου τζίρου). Πριν από 15 χρόνια ήταν 600 δισεκ. δολάρια (τρεις φορές τον τότε ημερήσιο τζίρο).
      Η τρομακτική αύξηση παικτών, καναλιών και ποσοτήτων της διεθνούς χρηματιστικής και χρηματιστηριακής αγοράς στις δύο τελευταίες δεκαετίες είναι αποτέλεσμα : (1) της απελευθέρωσης - απορρύθμισης των χρηματοπιστωτικών αγορών, (2) των νέων χρηματοπιστωτικών προϊόντων και (3) των εκπληκτικών εξελίξεων στις νέες τεχνολογίες των επικοινωνιών και της πληροφορικής, που - σε συνδυασμό με την απλοποίηση και κωδικοποίηση της οικονομικής σκέψης - έχουν κυριολεκτικά αυτοματοποιήσει τις συμπεριφορές των θεσμικών επενδυτών και κερδοσκόπων. Αποτέλεσμα του ιστορικού αυτού γεγονότος είναι η αντιστροφή της μέχρι πριν από δύο ή τρεις δεκαετίες σχέσης μεταξύ χρηματοπιστωτικής και πραγματικής οικονομίας.
      Είναι γνωστό ότι οι κερδοσκόποι - επενδυτές της Wall Street σήμερα (ημέρα Παρασκευή γράφεται το άρθρο) αναμένουν με αγωνία την μηνιαία ανακοίνωση του δείκτη ανεργίας των ΗΠΑ για τον μήνα Οκτώβριο. Ο φόβος τους δεν είναι μήπως αυξηθεί η ανεργία (φόβος κάθε κοινού θνητού), αλλά μήπως μειωθεί από 4,9% σε 4,8%, διότι κάτι τέτοιο θα σημάνει για τις αυτόματες όσο και γελοίες θεωρίες τους υπερθέρμανση της οικονομίας, πληθωριστικές τάσεις, αύξηση των επιτοκίων και μείωση του Dow Jones. (Εξηγούμαι: γελοία είναι κάθε θεωρία που αν και ξεκινάει από σωστές υποθέσεις, καταλήγει να γίνεται ένας αυτόματος αντανακλαστικός μηχανισμός.)  
      Τo εξαιρετικά ενδιαφέρον στην αυτόματη και προγραμματισμένη συμπεριφορά των κερδοσκόπων - επενδυτών είναι ότι η συμπεριφορά τους αυτή επιβεβαιώνει σχεδόν πάντοτε τις προβλέψεις τους. Γίνομαι σαφής : δεν είναι η ενδεχόμενη οριακή πτώση της ανεργίας που οδηγεί σε πτώση τον Dow Jones, αλλά η κοινή συμπεριφορά των κεφαλαίων επί τη βάσει κοινά αποδεκτών θεωριών, δογμάτων και δοξασιών. Όποιος διαφοροποιηθεί ή απλώς καθυστερήσει να αντιδράσει, μάλλον θα είναι ο χαμένος. Αυτός είναι ένας κανόνας με πολλές εξαιρέσεις, αλλά πάντως κανόνας.
      Οι δείκτες (ανεξάρτητα του πώς υπολογίζονται) και οι δηλώσεις των κυβερνητικών εκπροσώπων και των κεντρικών τραπεζιτών μοιάζουν να είναι οι σύγχρονοι γρίφοι της Πυθίας. Την αποκλειστικότητα της σωστής ερμηνείας την έχουν τα μεγάλα funds. Η σωστή ερμηνεία δεν γίνεται επί τη βάσει της πραγματικότητας, γίνεται επί τη βάσει της θεωρίας. Π.χ. εξαγγελία Κλίντον (πριν από μερικά χρόνια) αύξησης δαπανών υγείας = (σύμφωνα με την «θεωρία») προσδοκία ελλειμμάτων = φυγή κεφαλαίων. Τα μικρά funds απλώς ακολουθούν και επιβεβαιώνουν έτσι τις κινήσεις των μεγάλων. Είπαμε: όποιος διαφοροποιηθεί ή καθυστερήσει λίγο, μάλλον θα είναι ο χαμένος.
      Οι αναλύσεις στο σύνολο τους αποδίδουν τις διεθνείς κινήσεις των κεφαλαίων σε υπαρκτές ή ανύπαρκτες ανισορροπίες των εθνικών οικονομιών. Π.χ. γράφτηκε κατά κόρον στον ελληνικό τύπο ότι για την επίθεση κατά της δραχμής έφταιγε ο Χριστοδουλάκης, που μείωσε τα επιτόκια των ομολόγων απότομα το καλοκαίρι και η επίθεση κατά της δραχμής ήταν περίπου μια διορθωτική κίνηση. Αυτή η απόλυτη προσέγγιση αφήνει, απατηλά, να εννοηθεί ότι αν δεν μειώνονταν τα επιτόκια το καλοκαίρι, η κερδοσκοπία δεν θα είχε τίποτα να 'διορθώσει' και άρα δεν θα επενέβαινε την … παραμονή του εθνικού μας όχι.
      Οι συνήθεις οικονομικές αναλύσεις αναφέρονται σε ανισορροπίες σε σχέση με ιδεατές ισορροπίες (που ποτέ δεν υπήρξαν και ούτε πρόκειται να υπάρξουν). Η μαγική λέξη-κλειδί των αναλύσεων αυτών είναι διόρθωση ή διορθωτική κίνηση. (Είναι σαν να λέμε ότι η αδρεναλίνη των χρηματιστών καταναλώνεται για να διορθωθούν εσφαλμένες αποφάσεις που οδήγησαν σε ανισορροπία την αγορά.)
      Πώς αντιλαμβάνονται την έννοια της ισορροπίας ; Είτε με τον πρωτόγονο τρόπο των οικονομολόγων του 19ου αιώνα είτε με τον σύγχρονο τρόπο του αμερικανικού κογκρέσου που παρά δύο ψήφους θα περνούσε πριν από δύο ή τρία χρόνια συνταγματική τροποποίηση για υποχρεωτικό ισοσκελισμένο δημόσιο προϋπολογισμό. (Ο ισοσκελισμένος δημόσιος προϋπολογισμός, ως γνωστόν, είναι μια βασική θεωρία ταμπού.)
      Ο George Soros ως επιτυχημένος διαχειριστής τεραστίων funds δεν διακρίνεται από την αφέλεια των συμβατικών, κλασικών αναλύσεων. Χαρακτηρίζει τις κινήσεις των κεφαλαίων στις χρηματαγορές και τα χρηματιστήρια ως αυτοπαθείς (reflexive) κινήσεις. Ο Soros, που σπούδασε φιλοσοφία και υπήρξε μαθητής του Popper, εισηγείται στο τελευταίο του βιβλίο ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μοντέλο ερμηνείας της κερδοσκοπίας (σύμφωνο με την μοντέρνα θεωρία του χάους) σε συνθήκες ενδημικής πολυπλοκότητας και αβεβαιότητας, όπως είναι αυτές της διεθνούς χρηματοπιστωτικής αγοράς:
      «Ερωτώ : πού οι οικονομικές θεωρίες επιβεβαιώνονται στις χρηματοπιστωτικές αγορές; Στις αγορές αυτές και οι ίδιες οι οικονομικές θεωρίες επηρεάζουν και αλλάζουν την ουσία στην οποία αναφέρονται. Οι σύγχρονες οικονομικές θεωρίες δεν ερμηνεύουν την κερδοσκοπία, αλλά την επηρεάζουν και την κατευθύνουν.»
      «Ενας σωστός speculator μένει σιωπηλός. Μη με ρωτάτε τι θα γίνει π.χ. στη Αργεντινή, γιατί αν θα σας το πω, τότε αυτό θα γίνει πριν καν εγώ προλάβω να κερδοσκοπήσω, διότι άλλοι θα σπεύσουν να κάνουν αυτό που θα έκανα εγώ.»
      «Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, οι τιμές προσδιορίζονται από την προσφορά και την ζήτηση. Όμως στις χρηματοπιστωτικές αγορές συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Οι τιμές προσδιορίζουν την προσφορά και την ζήτηση. Οι κινήσεις των τιμών αυτοτροφοδοτούνται, ολοένα απομακρύνονται από τις αξίες που υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύουν και ακολουθεί το κραχ για να ξαναρχίσει η ίδια διαδικασία κοκ.» (Soros).
      Ο Galbraith στα 90 του γράφει ένα βιβλίο στο οποίο λέει ότι η κερδοσκοπική τρέλα επηρεάζει δυσμενώς την κατανομή του πλούτου. Τα στοιχεία είναι συντριπτικά, ιδιαίτερα για την δυναμική που αναπτύσσεται στις δύο τελευταίες δεκαετίες.
      Εγώ θα επαυξήσω : η κερδοσκοπική τρέλα (πλάι στον ντεμοντέ πλέον δανεισμό) είναι κατά βάση ένας ολοκληρωτικός μηχανισμός ανακατανομής του πλούτου (και όχι απλώς του εισοδήματος) μέσω των αυθαίρετων υπεραξιών και απαξιώσεων. Ολοκληρωτικός, διότι είσαι υποχρεωμένος να παίξεις και μάλιστα ακολουθώντας συγκεκριμένες οδηγίες (που εν πολλοίς είναι αυθαίρετες). Αν δεν παίξεις, χάνεις.
      (Η περίφημη παγκοσμιοποίηση είναι κυρίως παγκοσμιοποίηση της κερδοσκοπικής τρέλας και δευτερευόντως παγκοσμιοποίηση στην κίνηση πραγματικών αγαθών και υπηρεσιών. Όσο για την παγκοσμιοποίηση στην κίνηση της εργασίας, αυτή για την ώρα στις περισσότερες περιπτώσεις καταγράφεται ως λαθραία.)
      Στις 30 Οκτ. 97 το CNN έπαιζε συνεχώς τον Μαλαισιανό πρωθυπουργό να εγκαλεί τον Soros για ασύστολη κερδοσκοπία εις βάρος των φτωχών της χώρας του. Παρέλειπε να πει ότι πριν από λίγους μήνες ο ίδιος τον παρακαλούσε να επισκεφθεί την χώρα του με ακόμη περισσότερα κεφάλαια επιδεικνύοντας με καμάρι τις επιδόσεις της οικονομίας του.
      Παρεμπιπτόντως, σερφάροντας στο Internet συνάντησα κάτι πιτσιρικάδες (από διάφορα μέρη του κόσμου) να αγοράζουν και να πουλάνε κάτι δισκάκια δικής τους παραγωγής ψάχνοντας να βρουν εναλλακτικούς τρόπους χρηματοδότησης της παραγωγής και του εμπορίου τους. Δεν ξέρω αν θα τα καταφέρουν. Ξέρω, όμως, ότι όσο θα μεγαλώνει η κερδοσκοπική σαπουνόφουσκα που περιβάλλει τον πλανήτη μας, τόσο πιο δέσμιοι θα γινόμαστε αυθαίρετων, δήθεν επιστημονικών, επικίνδυνων οικονομικών δοξασιών. Και κυρίως : τόσο πιο ολοκληρωτικά βραχυπρόθεσμα (και άρα ανεύθυνα) θα σκεφτόμαστε.
Ενημέρωση 12/11/1997
Αυγή 11/12/1997
(Ο Πολίτης, 19/12/1997, σχολίασε)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.