18/4/15

29. ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ, 1998



29. ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
      Η ιρακινή κρίση φέρνει στο προσκήνιο και πάλι την κατάσταση που διαμορφώνεται στον πλανήτη στα τέλη του 20ου αιώνα και στις αρχές του 21ου. Με αυτήν την κατάσταση θα ζήσουμε στις επόμενες δεκαετίες και σε αυτό το πλαίσιο θα αναπτύξουμε την πολιτική μας (όποια και αν είναι αυτή). Και όσο και αν η περίπτωση του χασάπη της Βαγδάτης (αυτού που εκτελεί καθημερινά τους πολιτικούς του αντιπάλους) σε έλκει να ηθικολογήσεις και όσο και αν ο εμπορικός αποκλεισμός του Ιράκ (που επίσης εκτέλεσε, με τον τρόπο του, δεκάδες χιλιάδες αθώες ψυχές ανθρώπων, κυρίως, παιδιών) σε έλκει πάλι να ηθικολογήσεις, ας σταθούμε για λίγο σε κάτι άλλο.
      Υπάρχει το παλιό και δοκιμασμένο αξίωμα του Κλαούζεβιτς σύμφωνα με το οποίο ο πόλεμος είναι, απλώς, η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα. Αυτό το αξίωμα δεν αντιπαραθέτει την πολιτική στον πόλεμο (κατά πως λέμε πολιτική = ειρήνη). Αντιθέτως και μακράν κάθε ηθικολογίας ο Κλαούζεβιτς στους ανταγωνισμούς πολιτικής ισχύος εντάσσει και τα στρατιωτικά μέσα. Και χωρίς να κάνει ηθικές κρίσεις, λέει μόνον ότι αυτή είναι η (ωμή) πραγματικότητα σε κάθε ανταγωνισμό ισχύος. Ο πόλεμος είναι πολιτική με άλλα μέσα.
      Τα ίδια πάνω-κάτω λέει και ο Παναγιώτης Κονδύλης στο βιβλίο του «Θεωρία του Πολέμου» που ξεσήκωσε θύελλα επικρίσεων προσφάτως. (Το ενοχλητικό είναι ότι όλες οι επικρίσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας φαίνεται να αγνοούν τον βαθύτερο ανθρωπολογικό πυρήνα του συνολικού έργου ενός από τους σημαντικότερους σύγχρονους έλληνες στοχαστές - ίσως του σημαντικότερου.)
      Παρακολουθώντας κάποιος τις τελευταίες ημέρες τις ειδήσεις και τις αναλύσεις του CNN θα διαπίστωνε την εξής αντίφαση: Από την μια μεριά έπεφτε κατά διαστήματα ο τίτλος «το εμπάργκο στο Ιράκ επιβλήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ» (άρα το εμπάργκο δεν είναι μονομερές εθνικό θέμα των ΗΠΑ) και από την άλλη μεριά οι αμερικανοί αξιωματούχοι επανελάμβαναν και επαναλαμβάνουν ότι στο Ιράκ «θα προστατεύσουμε τα εθνικά μας συμφέροντα» και ότι «διατηρούμε το (εθνικό μας) δικαίωμα να αποδεχθούμε ή να απορρίψουμε το αποτέλεσμα της διαμεσολάβησης του Γ.Γ. του ΟΗΕ». Οπότε τίθεται ένα θεωρητικό ερώτημα : Πόσο εθνικό είναι το «εθνικό»; Και εδώ έγκειται το σχόλιο που θα έκανα ως προς την «Θεωρία του Πολέμου» του Π. Κονδύλη.
      Αν το κλασικό κλαουζεβιτσιανό αξίωμα περί του πολέμου ως συνέχειας της πολιτικής ίσχυσε απαράλλακτο από την εποχή του Θουκυδίδη μέχρι την εποχή των ναπολεόντειων πολέμων και από τότε μέχρι τους δύο παγκοσμίους πολέμους του 20ου  αιώνα, στις αρχές του 21ου αιώνα το αξίωμα αυτό φαίνεται ότι ίσως πρέπει να αναθεωρηθεί.
       Η ανά τον πλανήτη ανάπτυξη των στρατιωτικών βάσεων και των αεροναυτικών δυνάμεων των ΗΠΑ μετά από την, ουσιαστικά, καθολική αναγνώριση του παγκόσμιου στρατιωτικού ηγεμονικού τους ρόλου καθιστά δυνατή την επεξεργασία καινοφανών στην ανθρώπινη ιστορία στρατιωτικών δογμάτων, που είναι δόγματα περιορισμένων και ταχέων (αστυνομικού τύπου) στρατιωτικών επεμβάσεων σε τοπικό, εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο. Ο πόλεμος εξακολουθεί να είναι η κλαουζεβιτσιανή συνέχεια της πολιτικής, αλλά με ένα εντελώς διαφορετικό τρόπο.
      Η επίσημη ρητή αποκήρυξη από τον πρόεδρο των ΗΠΑ το 1997 της ιδέας ενός μείζονος ατομικού πολέμου, η διαφαινόμενη δυνατότητα ενός τεχνολογικού πολέμου με «μηδενικές απώλειες» (...) και η πλανητική ανάπτυξη των στρατιωτικών δυνάμεων υπό ενιαίο στρατηγικό σχεδιασμό συντελούν στην σταδιακή μετατροπή της αποστολής του στρατού από στρατό που πολεμάει σε στρατό που αστυνομεύει και δίνουν στο κλαουζεβιτσιανό αξίωμα το νέο περιεχόμενο των αρχών του 21ου. Θα μπορούσε κάποιος στις νέες διαμορφούμενες συνθήκες να το αναδιατυπώσει ως εξής: η αστυνομικού τύπου στρατιωτική επιτήρηση είναι συνέχεια της πολιτικής. 
      Η έννοια της αστυνομίας παραπέμπει πάντοτε στην ύπαρξη μιας εσωτερικής τάξης, την οποία τάξη η αστυνομία προστατεύει, ενώ η έννοια του στρατού παραπέμπει πάντοτε στην ύπαρξη μιας εξωτερικής αταξίας, έναντι της οποίας ο στρατός αμύνεται ή επιτίθεται. Και όσο η αίσθηση περί ενός αστυνομικού στρατού ισχυροποιείται, τόσο φαίνεται ότι την θέση της εξωτερικής αταξίας παίρνει μία οιονεί εσωτερική πλανητική τάξη.
      Προεκτείνοντας τον συλλογισμό θα λέγαμε ότι ο πλανήτης σταδιακά, αλλά σταθερά, μετατρέπεται από εξωτερικό ζήτημα σε εσωτερικό ζήτημα με ό,τι αυτό σημαίνει και συνεπάγεται για τις χώρες που εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται τις δικές τους εξωτερικές υποθέσεις ως αποκλειστικά δικές τους εξωτερικές υποθέσεις και όχι ως εσωτερική υπόθεση του πλανήτη των αρχών του 21ου αιώνα.
      Η «επανάσταση στα στρατιωτικά ζητήματα», που κηρύχθηκε στα αμερικανικά στρατιωτικά ερευνητικά κέντρα μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και τον πόλεμο του Κόλπου του 1991, εμπεριέχει το σπέρμα της νέας σχέσης πολέμου και ειρήνης. Οι πρώτοι information warriors εκπαιδεύονται στο Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας της Ουάσιγκτον. Η στρατιωτική κυριαρχία συνοδευόμενη από την πληροφοριακή κυριαρχία γίνεται δυνάμει και αστυνομική κυριαρχία. Και, προφανώς, αν η αστυνομική κυριαρχία είναι πιο πολιτική από την στρατιωτική (επιτυγχάνει δηλαδή τους πολιτικούς σκοπούς αποτελεσματικότερα), τότε ευλόγως προκρίνεται η αστυνομική κυριαρχία.
      Στο Ιράκ δεν υπάρχει κάτι για να κατακτηθεί, υπάρχει όμως κάτι για να ελεγχθεί, να αστυνομευθεί. Και αυτό το κάτι δεν είναι τα χημικά και βιολογικά όπλα του Σαντάμ. Είναι πρακτικά αδύνατον να ελεγχθούν τα βιολογικά όπλα, όπως απέδειξε η μόλις προχθεσινή (20/2/98) σύλληψη στις ΗΠΑ από το FBI δύο ακροδεξιών αμερικανών μικροβιολόγων, που διατηρούσαν στα ιδιωτικά τους εργαστήρια βακτηριακά όπλα ικανά να εξολοθρεύσουν πόλεις, και εκ των οποίων ο ένας δήλωσε ότι παρέλαβε το αρχικό βακτηριακό υλικό με το... ταχυδρομείο. Είναι, μάλλον, η εσωτερική τάξη του πλανήτη που απειλείται συμβολικά στο Ιράκ με την άρνηση από πλευράς Ιράκ του διεθνούς ελέγχου του οπλοστασίου του. Και αυτή η προσβολή δεν πρόκειται, όπως φαίνεται, να περάσει.
      (Το ότι το Ιράκ υπέγραψε προνομιακές συμφωνίες με εταιρίες γαλλικών, ρωσικών και κινεζικών συμφερόντων αφήνοντας πίσω τις αμερικανικές εταιρίες είναι δευτερεύον ζήτημα σε σχέση με το πρωτεύον ότι αμφισβητείται το status της πλανητικής ηγεμονίας.)
      Η ενιαία (σχεδόν παγκόσμια) εσωτερική τάξη συγκεντρώνει ευρύτατο consensus και αυτό είναι ένα ιστορικά ενδιαφέρον φαινόμενο. Μέσα σε αυτήν την ενιαία (σχεδόν παγκόσμια) εσωτερική τάξη τα παραδοσιακά έθνη - κράτη έχουν ρόλο να παίξουν. Και (πέραν κάθε ηθικολογίας που ακυρώνεται στην πράξη) σε αυτόν τον ρόλο μένει να αναζητηθεί η υλική βάση του consensus αυτού.
      Για πρώτη φορά στη ιστορία πασίδηλα άνισες στρατιωτικά χώρες θα διαγκωνίζονται στον οικονομικό στίβο με μη πολεμικά μέσα. Τουλάχιστον, αυτό είναι το δόγμα. Ο στρατός θα γίνεται αστυνομία, ο πόλεμος θα γίνεται επιτήρηση ή αστυνόμευση και η πολιτική θα γίνεται οικονομία. Αυτό δεν σημαίνει ότι καταργούνται  στρατοί, πόλεμοι και πολιτικές. Η τάση όμως είναι αυτή.
Ενημέρωση 25/2/1998, Αυγή 4/3/1998

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.